گمشدۀ قرون

یادشتهای احمد شاملو

گلویش چون چوب ، خشکیده بود . و شمع خاطره ئی از روز ـ

که چه گونه گذشت ـ در ظلمت فکرش نمی سوخت . و بدین گونه دریافت که

در سرزمین زندگان ـ آن جا که سالیان دراز باری از کود در خود میکشید ـ

خفته و در ساحل گنداب های محقر و بو یناک زندگی ، خسته و خواب آلود و

.و بی خاطره چشم ها وا گشوده است

:این بود که با خود گفت

ـ از پیش می دانستم»

این ها همه ، چون سرنوشت شبانگاهی خورشید حتمی الوقوع بود »

اما من خسته ام ، من بسیار خسته ام ، مثل این است که از آن دیار»

«... یکسره راه را تا بدینجا کوبیده ام

در تاریکی غلیظ ، دستش به گوهائی برخورد که صدای آبگینه وار ظلمت شب را منعکس می کردند و به سبکی غبار در فضا می لغزیدند و جا به جا می شدند

وچندان که این حباب های بلورین از زیر انگشتانش گریختند ، بار خاطرش سبک تر شد. و بی تعجیل و بی دغدغه در تاریکی عبوس به انتظار نوری ، بی :قید ماند و به صدائی ریش ریش و تجزیه شده زمزمه کرد

... همین طور است »

و این ها هم حباب های هواست که در سرزمین خلوت و خاموش گمشدگان «.منجمد شده است ، مسخ شده است . و مرا نیز دیگر از آن حاجتی نیست »

به صدایی که طول سکوت را در می نوردید و عمق ظلمت را طی می کرد گوش :داد و گفت

ـ هان ! اینک جانوری ، که می کوشد با صدای بی کوک خویش با من از »

«!فقدان من حکایت کند

:به بی صبری حرکتی کرد

ـ چه شب درازی ! چگونه خواهم توانست بدان عادت کنم ؟»

آیا به گردش تخمۀ صبحی دردل این شب امید می توان بست ؟»

نه ! اگر مرگ جز نومیدی نیست ، نطفۀ مرگ ، هم در این خاطرۀ گزنده که از روز و روشنی در من به جا مانده مایه و شکل می یابد بگیرد ـ

چنین است آری ـ تا از قیاس آفتاب با غلظت ظلمانی اینچنین ، مرگی مداوم را ...در همۀ قلب نا محسوس خویش تجربه کنم

نه! چه تاریکی سنگینی ! مثل پلاس ژنده است . به لحاف کرباسی»

می ماند ... خوشبختی است که پس از مردن ، دیگر آدم بار کود را در خود ...ندارد

اما این گونه مسائل در خاطر مردگان ، چه گونه می تواند انگیزه رضایت »

و شادی شود؟ حال آن که مرده نیست ، مگر گزش یأسی مداوم ، نیست به جز

.قیاس خاطرۀ تند آفتاب ، در مطلق ظلمت

ـ شاید آنها که زیر فشار اعصار و قرون متلاشی شده اند ، همه در تاریکی »

.این سرزمین ناشناس جان گرفته باشند

ـ شاید این ستارگان مرده که به چشمان من نمی آید ، چشم های تاریک »

هم آن گمشدگان است . اما این نکته محرز نیست . شاید کوتاهی از جانب چشم های من است . از کجا که به جز روشنی چشم های من همه چیزی در معرض تجربه نیست ؟ ـ مردمک های سیاه و کبود ، ستارگان سفید و روشن ، و حتی .آفتاب بزرگ و پرتو افکن

از این قرار ، پس چگونه دست های من انگشتان یکدیگر را باز نمی یابند

حال آن که در این جست و جو حرکت آنها همه را چون یادگاری سرد »

احساس می کنم و از تماس سر انگشتان خویش با حباب های مسخ شده و لغزندۀ هوا سردم می شود ؟

ـ چطور است که انگشتان من هالۀ گوش هایم را لمس نمی تواند کرد ، اما»

صدای بی کوک و تجزیه شدۀ حشر ئی را که می خواهد به من بقبولاند فر و حرکت جاوداانه به اعماق اعصار و قرون را آغاز کرده ام به گوش می توانم شنید؟

ـ پس چرا پاهای من از برخورد با زمین سخت صدائی بر نمی آورد ، حال»

آنکه من بی وزنی وجود مشکوک خود را به آسانی بر آن دو احساس می توانم کرد ، و بر زمین نا هموار اینچنین به چستی جست می توانم زد ؟

نه... من این مشگل را نمی توانم درک کنم ... من از این حال و از این کار »

«...نمی توانم سر در آورم

ـ آیا مفهوم بی رحم تصنیف بی آهنگی که این حشرۀ بی نشان با صدای »

تجزیه شده و بی کوک خویش زمزمه می کند راست است ؟ و آیا به راستی در قعر اعصار و قرون به فرو رفتن آغاز کرده ام ؟

آیا این مضحکۀ پر از تلاش به انجام رسید ه ، و نتیجۀ خوف انگیزو عیشش»

بی پایانی خود را در ابدیتی معلق آغاز کرده است ؟

آیا همه این رنج ها که دادم و همه این مشقت ها که بردم ، همه این ظلم ها »

که کردم و همه این ستم ها که کشیدم برای آن بود که در « من » ناپایدار

من خاطرۀ ناپایداری از آفتاب تند گرد آید تا از قیاس آن با ظلماتی که کنون خسته و خواب آلوده در آن به خود آمده ام ، آرزوی سپیده دمان قالب بی حدودم را از شکنجۀ یأسی ابدی بپا کند ؟ در عمق زمان رها شوم و پاهای پر قوت قرون ، گورم را لگد کوبد و هموار کند؟

ـ حاصل این همه چیست ؟»

!ـ حقیقت این همه چیست »

ـ که چه ؟ که چه ؟»

«.هرگز عادت نکردم از این حقه بازی ها سر در آورم »

آیا دیگر باره باد ها و درخشندگی ها و تمام آن چیز ها که مایۀ روح را و »

عشق را فرو آورده به بند می کشد ، به گرد « من » گمشده و مردۀ من خواهد

تنید و مرا با خود به زندگی خواهد کشانید ؟ ـ و من بار دیگر خواهم توانست که از تصور مرگ به لرزه افتم ؟ ـ خواهم توانست یک بار دیگر ، هزار بار دیگر ، سرمای مرگ را در مهره های پشت خویش احساس کنم ؟

«حاصل این بازی چیست ؟ »

:سر جایش به بی صبری تمام حرکتی کرد

«!ـ اوف! چه شب درازی ! مشگل بتوانم به اش عادت کنم »

***

1329

احمد شاملو